Euskal Gastronomiaren Ikertegia
Instituto de la Gastronomía Vasca

En mayo de 1840, el romántico francés Théophile Gautier entraba en España con el propósito de escribir sobre un país que salía de seis años de guerra civil (la primera carlista, 1833-1839). Aquel viaje le inspiró varias obras que gozaron de gran influencia en su época.

Ameriketara joandako euskaldun askok izan zuten arrakasta okintzan. Eta hala, gure herritar askok Mexikon ogi frantsesa (gari-irina eta legamiarekin egindakoa) moduan ezagutzen den horren merkatu ia osoa bereganatu zuten.

Erromatarren neguko festetan, hau da, Saturno jainkoaren ohorez egindako jaietan, barruan baba idorra ezkutatuta zuen uztai-opil zatiak banatzen ziren: baba tokatzen zitzaiona erregeen artean errege zen ospakizun guztietarako. Horixe da Baba Erregearen lehen aurrekaria. XIII. mendean Frantziako Champagne dinastia erregetzan zela errotu zen Nafarroan erritu ludiko hori.

Kotilloiak hasi aurretik eta alde batetik bestera mugitzea ahalbidetzen digun motorizazioa agertu aurretik, gure herrietan Urtezaharra modu intimoan ospatzen zen. Inork ez zuen etxetik kanpo afaltzen, ez zegoen dantzalekurik ez tabernarik irekita. Gehienean ere tokian-tokian ospakizunen bat antolatzen zen urteko lehen orduak elkarrekin gozatzeko.

Aurreko artikuluan ikusi genuen moduan, solstizio-garaian hainbat elementu naturalei (tximinian jartzen dugun enborra, ura bera, edo zenbait landare…) tratamendu berezia ematen diegu. Tratamendu berezia jasotzen zuen Eguberrietako ogiak ere.